Logo LogoMowa: szkolenia logopedyczne

NTUT w logopedii:
co to jest i na czym polega metoda

Zaktualizowano 9 października 2026

Znasz to z gabinetu: dziecko ma rozchylone usta, ślini się, a ćwiczenia warg i języka nie zmieniają obrazu. Zanim sięgniesz po kolejne ćwiczenie, warto zadać proste pytanie: z czym właściwie pracujesz? Z napięciem, z czuciem czy z siłą mięśni? Na tym pytaniu opiera się NTUT. Wyjaśniamy, co to jest, na czym polega metoda i od jakich obserwacji możesz zacząć już dziś.

Logopedka w rękawiczkach podtrzymuje żuchwę dziewczynki i dotyka jej policzka przy kąciku ust: badanie mięśni twarzy w metodzie NTUT

W skrócie

  • NTUT to skrót od „neurorehabilitacja traktu ustno-twarzowego”. To autorski program dr hab. Emilii Mikołajewskiej, prof. UMK, fizjoterapeutki i logopedki.
  • Metoda zaczyna się od diagnozy: najpierw sprawdzasz napięcie mięśni, czucie w jamie ustnej i siłę mięśni, dopiero potem dobierasz technikę.
  • Napięcie i siła mięśni to dwie różne właściwości: obniżone napięcie nie musi oznaczać słabych mięśni.
  • NTUT stosuje się u pacjentów w każdym wieku, od niemowląt po dorosłych, między innymi przy ślinieniu, niedomykaniu ust, bruksizmie i trudnościach w wymowie głosek.
  • Program ma cztery części: napięcie mięśniowe i czucie, siła mięśniowa, język oraz postawa.

Co to jest NTUT?

NTUT, czyli neurorehabilitacja traktu ustno-twarzowego, to program diagnozy i terapii manualnej mięśni twarzy i jamy ustnej oraz stawu skroniowo-żuchwowego. Jego autorką jest dr hab. Emilia Mikołajewska, prof. UMK, fizjoterapeutka i logopedka z 30 latami praktyki klinicznej. Pracuje w Katedrze Fizjoterapii Collegium Medicum w Bydgoszczy, należącego do Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Trakt ustno-twarzowy obejmuje między innymi wargi, policzki, język, żuchwę, mięśnie mimiczne i mięśnie żucia oraz staw skroniowo-żuchwowy, który łączy żuchwę z czaszką. To obszar, od którego zależą mówienie, jedzenie i mimika.

NTUT nie jest jedną techniką ani zestawem ćwiczeń. To sposób myślenia o pracy z mięśniami: każda decyzja terapeutyczna wynika z tego, co pokazało badanie. Pełny warsztat poznasz na kursie NTUT prowadzonym przez autorkę programu.

Na czym polega metoda NTUT?

Najprościej: najpierw diagnoza, potem technika. Zanim dobierzesz pracę z mięśniami, odpowiesz na trzy pytania.

  1. Napięcie: czy mięśnie w spoczynku są nadmiernie napięte, czy zbyt wiotkie?
  2. Czucie: jak pacjent odbiera dotyk w obrębie twarzy i jamy ustnej?
  3. Siła: na ile mięśnie mimiczne i mięśnie żucia są w stanie wykonać pracę, której wymagają mówienie i jedzenie?

Ważną wskazówką jest też staw skroniowo-żuchwowy. W programie NTUT zakres ruchu w tym stawie, porównany z normą, podpowiada, w którą stronę prowadzić pracę z mięśniami twarzy.

Dlaczego ta kolejność ma znaczenie? Te same objawy, na przykład rozchylone usta czy niewyraźna wymowa, mogą mieć różne źródła. Technika dobrana do niewłaściwego źródła nie odpowiada na trudność pacjenta.

Napięcie mięśniowe a siła mięśni: dlaczego to nie to samo

Napięcie mięśniowe to opór, jaki mięsień stawia przy biernym rozciąganiu, czyli wtedy, gdy porusza nim ktoś inny, a pacjent sam go nie napina. Siła to największy wysiłek, jaki mięsień może wytworzyć, kiedy pacjent świadomie go uruchamia.

W literaturze podkreśla się, że obniżonego napięcia nie należy utożsamiać z osłabieniem: hipotonii może, ale nie musi towarzyszyć osłabienie siły mięśni. Dlatego wiotkie policzki same w sobie nie mówią jeszcze, czy potrzebna jest praca nad siłą, czy nad napięciem.

Program NTUT stawia to rozróżnienie w centrum. Pomylenie napięcia z siłą łatwo prowadzi do pracy, która nie odpowiada na rzeczywistą trudność.

Czucie w jamie ustnej a napięcie mięśni

Kolejnym elementem diagnozy jest czucie. Program NTUT zakłada, że zaburzone czucie w jamie ustnej może podtrzymywać nierównowagę napięcia mięśni. Dlatego ocena czucia jest w NTUT częścią diagnozy, a nie dodatkiem.

U kogo stosuje się NTUT?

Program NTUT wskazuje zastosowania przy trudnościach takich jak:

  • bruksizm i zaciskanie zębów,
  • napięcie spastyczne mięśni twarzy i szczękościsk spastyczny po urazach czaszkowo-mózgowych,
  • niestabilność stawu skroniowo-żuchwowego,
  • obniżone napięcie mięśniowe (wiotkość mięśni),
  • ślinienie i niedomykanie ust,
  • trudności z pobieraniem i transportem pokarmu,
  • trudności w wymowie głosek.

Dotyczy to pacjentów w każdym wieku, od niemowląt po dorosłych. Przy części tych trudności, zwłaszcza po urazach i przy problemach ze stawem skroniowo-żuchwowym, logopedka pracuje w porozumieniu z lekarzem, stomatologiem lub ortodontą. Diagnozę medyczną stawia lekarz.

NTUT, masaż logopedyczny i terapia miofunkcjonalna: czym się różnią

Wszystkie trzy podejścia mieszczą się w szerokim pojęciu terapii ustno-twarzowej, ale każde kładzie nacisk na coś innego.

Masaż logopedyczny to zespół technik manualnych na obszarze głowy, szyi i jamy ustnej. Przygotowuje struktury artykulacyjne do dalszej terapii albo sam jest elementem pracy z pacjentem. Więcej o nim przeczytasz na stronie kursu masażu logopedycznego.

Terapia miofunkcjonalna skupia się na funkcjach: oddychaniu przez nos, pozycji spoczynkowej języka, połykaniu, gryzieniu i żuciu. Zobacz, jak wygląda terapia miofunkcjonalna w praktyce przy seplenieniu.

NTUT wnosi do tego porządek diagnostyczny: rozróżnia napięcie, czucie i siłę mięśni, a następnie dobiera technikę manualną do wyniku badania. Program można poszerzyć o kinesiotaping w logopedii i o odruchy pierwotne traktu ustno-twarzowego.

Od czego zacząć w gabinecie: proste obserwacje

Nie potrzebujesz technik manualnych, żeby zacząć myśleć w kategoriach NTUT. Wystarczą trzy obserwacje, które możesz wprowadzić od najbliższej wizyty.

  1. Pozycja spoczynkowa. Obserwuj usta, język i żuchwę w przerwach w rozmowie, a nie tylko podczas ćwiczeń. Czy usta są domknięte, czy rozchylone? Czy widać język między zębami?
  2. Ślina. Zwróć uwagę, czy pacjent się ślini i czy połyka ślinę bez przypominania. U dzieci po 4. roku życia ślinienie jest sygnałem, który warto opisać i obserwować dalej.
  3. Opis zamiast etykiety. Zapisuj w dokumentacji to, co widzisz („usta rozchylone w spoczynku przez większość wizyty”), zamiast od razu wpisywać wniosek („obniżone napięcie”). Taki zapis zostawia miejsce na diagnozę, która rozstrzygnie, czy źródłem jest napięcie, czucie czy siła.

To dobry pierwszy krok, ale tylko krok. Obserwacja podpowiada, gdzie szukać. Rozstrzyga dopiero badanie napięcia, czucia i siły, a techniki manualne, takie jak praca wewnątrz jamy ustnej, wymagają pokazu, ćwiczenia w parach i korekty chwytu przez prowadzącą. Tego nie da się przekazać w artykule.

Gdzie nauczyć się NTUT?

Części I i II programu NTUT poprowadzi we Włocławku jego autorka, dr hab. Emilia Mikołajewska, prof. UMK:

  • część I „Napięcie mięśniowe i czucie”: sobota 14 listopada 2026, od 9:00 do 17:30 (10 godzin wykładowych),
  • część II „Siła mięśniowa”: niedziela 15 listopada 2026, od 9:00 do 15:15 (7 godzin wykładowych).

Godzina wykładowa trwa 45 minut, a każdego dnia są trzy przerwy po 15 minut. Kurs odbędzie się we Włocławskim Centrum Biznesu, Inkubatorze Innowacji i Przedsiębiorczości, przy ul. Toruńskiej 148. Każdą część możesz wybrać osobno albo obie w pakiecie. Aktualne ceny i warunki płatności znajdziesz na stronie kursu. Pracujesz w parach pod okiem prowadzącej, a rękawiczki i materiały do ćwiczeń udostępniamy na czas zajęć. Zapisy trwają do dnia poprzedzającego szkolenie, o ile zbierze się grupa minimalna.

Zapisz się na kurs NTUT we Włocławku

Jeśli chcesz być na bieżąco z LogoMową, dołącz do naszego newslettera.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza skrót NTUT?

NTUT to skrót od „neurorehabilitacja traktu ustno-twarzowego”. Nazwa wskazuje obszar pracy, czyli mięśnie twarzy i jamy ustnej oraz staw skroniowo-żuchwowy, a program opiera się na diagnozie napięcia, czucia i siły mięśni.

Kto jest autorką programu NTUT?

Autorką programu jest dr hab. Emilia Mikołajewska, prof. UMK, fizjoterapeutka i logopedka, twórczyni podejścia M2Concept. NTUT to program autorski objęty ochroną prawną.

Czym różni się napięcie mięśniowe od siły mięśni?

Napięcie to opór mięśnia przy biernym rozciąganiu, a siła to największy wysiłek, jaki mięsień może wytworzyć. Obniżone napięcie może, ale nie musi iść w parze z osłabieniem, dlatego w NTUT napięcie i siłę bada się osobno.

Czy NTUT stosuje się tylko u dzieci?

Nie. Program obejmuje pacjentów w każdym wieku, od niemowląt po dorosłych, w tym osoby po urazach czaszkowo-mózgowych, z bruksizmem i z niestabilnością stawu skroniowo-żuchwowego.

Ile części ma program NTUT?

Cztery: część I „Napięcie mięśniowe i czucie”, część II „Siła mięśniowa”, część III „Język” i część IV „Postawa”. Części są od siebie niezależne. We Włocławku 14 i 15 listopada 2026 odbędą się części I i II.

Czy techniki NTUT można stosować po przeczytaniu artykułu?

Nie. Artykuł wyjaśnia zasady i podsuwa obserwacje, ale techniki manualne, zwłaszcza w obrębie jamy ustnej, wymagają pokazu, ćwiczenia w parach i korekty chwytu przez prowadzącą.

Źródła

  1. LogoMowa, „Kurs NTUT: neurorehabilitacja traktu ustno-twarzowego” (program kursu i opis prowadzącej), https://logomowa.edu.pl/szkolenia/ntut-neurorehabilitacja-traktu-ustno-twarzowego/ (dostęp: 9 października 2026).
  2. Ganguly J. i in., „Muscle Tone Physiology and Abnormalities”, „Toxins” 2021, t. 13, nr 4, art. 282, https://doi.org/10.3390/toxins13040282.
  3. Madhok S.S., Shabbir N., „Hypotonia”, StatPearls, StatPearls Publishing 2022, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562209/.
  4. American Speech-Language-Hearing Association, „Orofacial Myofunctional Disorders” (Practice Portal), https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/orofacial-myofunctional-disorders/ (dostęp: 9 października 2026).

Redakcja: Zespół LogoMowa